Herdenkingsportretten

Romeinse portretten

Als Pieter Walraven vanuit zijn studio in Rome de stad intrekt, ziet hij overal herdenkingsportretten. Gebeeldhouwde koppen op de graftombes langs de Via Appia Antica. De beeltenis van een kardinaal in de Basilica di Santa Prassede. Of een foto in de krant, een archeoloog die een vrouwenkopje uit de eerste eeuw omhoog houdt. “Door figuren uit duizenden jaren geschiedenis een gezicht te geven, wek ik ze als het ware tot leven.” De gelijkenis met de afgebeelde is niet van belang. “Ik schep een tijdloos beeld, construeer de portretten met kleur en vorm.”

V Veel portretten tonen gesloten oogleden. Slapen ze of zijn ze dood?
A Het blijft in het midden of de afgebeelde een dode of een slapende figuur is.

V Bij de titel ‘Dode kardinaal en boot’ lijkt het om een dode te gaan. Wat gebruik je als voorbeeld?
A Géricault ging naar het lijkenhuis om zijn model te kiezen. Dat zou ik nooit doen. Ik gebruik beelden met een symbolische waarde. Foto’s, schilderijen en beeldhouwwerken van andere kunstenaars . De werkelijkheid is dan al door een zeef gegaan.

V De dood is toch angstwekkend, zelfs een taboe?
A Of je nu wel of niet gelooft in leven na de dood, de meeste mensen houden angstvallig vast aan het leven. Maar hoe ga je daar mee om? Zelf kom ik graag op het Campo Verano. Er zijn catacomben uit de Romeinse tijd, je vindt er het graf van de heilige Laurentius en in de negentiende eeuw is ene grote monumentale begraafplaats uit de gebouwd. Er liggen katholieken, er is een protestante afdeling, een Joods en een Islamitisch deel. Met elk hun eigen graftradities. Hoe bang ik ook voor de dood ben, op een begraafplaats is het nooit sinister. Er zijn altijd levenden, mensen die bloemen leggen op de graven van hun geliefden.

V Dus het is maar hoe je er mee omgaat?
A In Napels heeft het Cimitero delle Fontanelle indruk op me gemaakt. In een aantal uitgegraven grotten liggen de resten van 40.000 mensen. Ze zijn er na een pestepidemie in de zeventiende eeuw zonder onderscheid des persoons begraven. Later zijn de schedels netjes gestapeld. Buurtbewoners adopteren een schedel, zonder te weten bij wie die hoort, en plaatsen die in een mooi versierde kist. Er worden bloemen, sieraden, voorwerpen bij gelegd en er worden kaarsjes bij gebrand. Dit heet de ‘rito delle anime pezzentelle’. Het mes snijdt aan twee kanten. De ziel van de overledene wordt geholpen het vagevuur te doorstaan en de geholpen ziel helpt de persoon die de schedel verzorgt.