Over ‘Visioen I’ in de serie ‘Woorden van Hildegard’

Opgerold papier met tekstfragment met gouddraad Transparant perspex doosje van 4,5 x 4,5 x 16 cm, omwikkeld met koperdraad. (Materialen: perpex, papier, acrylverf, goud- en koperdraad.)

De tekst is een fragment uit het lied  ‘O Pastor Animarum’  van Hildegard von Bingen (1098 – 1179). De tekst is in spiegelschrift, het fragment is afgesneden door de maat van het papier.

Een werk vol tegenstellingen. Het is zowel transparant als mystiek, net als een relikwie van een heilige. Het doosje is doorschijnend, de tekst van Hildegard von Bingen is beperkt leesbaar. De snipper met een fragment lijkt zonder veel waarde, de gouddraad verwijst naar kostbaarheid. De relikwie is een parallel. Hildegard vinden we terug in fragmenten. Een flard tekst of een ruïne van wat ooit haar klooster was.

Herdenkingsportretten

Romeinse portretten

Als Pieter Walraven vanuit zijn studio in Rome de stad intrekt, ziet hij overal herdenkingsportretten. Gebeeldhouwde koppen op de graftombes langs de Via Appia Antica. De beeltenis van een kardinaal in de Basilica di Santa Prassede. Of een foto in de krant, een archeoloog die een vrouwenkopje uit de eerste eeuw omhoog houdt. “Door figuren uit duizenden jaren geschiedenis een gezicht te geven, wek ik ze als het ware tot leven.” De gelijkenis met de afgebeelde is niet van belang. “Ik schep een tijdloos beeld, construeer de portretten met kleur en vorm.”

V Veel portretten tonen gesloten oogleden. Slapen ze of zijn ze dood?
A Het blijft in het midden of de afgebeelde een dode of een slapende figuur is.

V Bij de titel ‘Dode kardinaal en boot’ lijkt het om een dode te gaan. Wat gebruik je als voorbeeld?
A Géricault ging naar het lijkenhuis om zijn model te kiezen. Dat zou ik nooit doen. Ik gebruik beelden met een symbolische waarde. Foto’s, schilderijen en beeldhouwwerken van andere kunstenaars . De werkelijkheid is dan al door een zeef gegaan.

V De dood is toch angstwekkend, zelfs een taboe?
A Of je nu wel of niet gelooft in leven na de dood, de meeste mensen houden angstvallig vast aan het leven. Maar hoe ga je daar mee om? Zelf kom ik graag op het Campo Verano. Er zijn catacomben uit de Romeinse tijd, je vindt er het graf van de heilige Laurentius en in de negentiende eeuw is ene grote monumentale begraafplaats uit de gebouwd. Er liggen katholieken, er is een protestante afdeling, een Joods en een Islamitisch deel. Met elk hun eigen graftradities. Hoe bang ik ook voor de dood ben, op een begraafplaats is het nooit sinister. Er zijn altijd levenden, mensen die bloemen leggen op de graven van hun geliefden.

V Dus het is maar hoe je er mee omgaat?
A In Napels heeft het Cimitero delle Fontanelle indruk op me gemaakt. In een aantal uitgegraven grotten liggen de resten van 40.000 mensen. Ze zijn er na een pestepidemie in de zeventiende eeuw zonder onderscheid des persoons begraven. Later zijn de schedels netjes gestapeld. Buurtbewoners adopteren een schedel, zonder te weten bij wie die hoort, en plaatsen die in een mooi versierde kist. Er worden bloemen, sieraden, voorwerpen bij gelegd en er worden kaarsjes bij gebrand. Dit heet de ‘rito delle anime pezzentelle’. Het mes snijdt aan twee kanten. De ziel van de overledene wordt geholpen het vagevuur te doorstaan en de geholpen ziel helpt de persoon die de schedel verzorgt.

‘Snippers’: dagelijks tekeningetje

V:
Een paar jaar geleden maakte je elke dag een portretje, in van die kleine schetsblokjes. Doe je dat nog steeds?

PW:
Die portretjes op vast formaat doe ik niet meer, ook de tekenblokjes heb ik voorlopig afgezworen. Elke dag maak ik nog steeds een tekeningetje, naast mijn andere werk. Ik neem meer vrijheid in het formaat en het onderwerp.
De handeling van het tekenen een dagelijks ritueel. Het onderwerp loopt parallel met mijn grotere werk of het gaat een eigen route. De series bestaan uit zeven tot twaalf kleine tekeningen gebaseerd op één beeld. Nu ik aan het thema Denkbaar Landschap werk, gebruik ik vaak landschappen als basis voor de tekeningen. Zonder opzet.

Relikwie: Aarde & Hemel 2014

Over Aarde en Hemel, relikwie van een pelgrimage

Een doorzichtige (glazen) urn met daarin hangend een doorzichtige (perspex) bol. De kleine bol bevat aarde van het pelgrimsoord Scherpenheuvel / Montaigu in België, meegenomen van een pelgrimstocht van Den Haag naar Scherpenheuvel. In de kleine bol zijn zes foto’s met gouddraad gefixeerd. Ze zijn de documentatie van het verblijf in Scherpenheuvel. Foto’s tonen o.a. een hand die de aarde toont, Onze Lieve Vrouw van Scherpenheuvel en een beeldje van Albrecht en Isabella, ooit belangrijke ondersteuners van het heiligdom. Op de onderzijde van de urn het woord ‘aarde’, op de bovenrand is het woord ‘hemel’. Deze twee woorden zijn de twee polen die voor de pelgrimage van belang zijn. De pelgrim beweegt zich immers over de aarde naar een aards doel om naar de hemel te reiken.
Bol en kruis
. De bol hangt aan een kruis gevormd uit twee twijgen van olijfboomhout. De bolvorm is van oudsher zinnebeeld van de  hemel. De combinatie met een kruis (zoals de twee twijgen opgevat kunnen worden) kan staan voor ‘geloof’. Zoals uit een emblema blijkt:“Het zeer grote Universum kan in iets heel kleins getoond worden:/ Een klein bolletje sluit enorme hemelen in zich…”, tekst bij een afbeelding van een engel die een bol voor een kruis houdt. (Uit het embleemboek “Heilige zinnebeelden van Geloof, Hoop en Liefde uit 1636, E. de Jongh).

Over Visioen I, teksten van Hildegard von Bingen

Een visioen is een openbaring of een onthulling. De doorzichtigheid van het doosje verwijst daarnaar. Het papier met de tekst is opgerold en dus niet te lezen, de onthulling blijft mysterieus.

Tekst van Hildegard von Bingen op papieren tekstrol:

O Pastor Animarum
O pastor animarum, et o prima vox
per quam omnes creati sumus,
nunc tibi, tibi placeat,
ut digneris nos liberare
de miseriis et languoribus nostris.

(Vertaling in Engels: O shepherd of souls and o first voice / through whom all creation was summoned, / now to you, / to you may it give pleasure and to liberate us dignity / from our miseries on languishing ..)

Tekst in rood, achtergrond blauw. Een tekstrol herinnert aan oude tijden, bijvoorbeeld de Romeinse cultuur. Het kastje met goud herinnert aan het tonen van een relikwie zoals dat duizend jaar geleden werd gedaan.