Portretten dagboek

Elke dag teken ik een portret in mijn portrettendagboek. Een kleine icoon in inkt, krijt, potlood, kleurstift of een combinatie van materialen.
Het is een dagelijkse reflectie op wat me die dag bezighoudt en een reactie op de tekeningen en de tekenstijl van de dagen ervoor. Als inspiratie gebruik ik een foto uit de krant, een afbeelding van een kunstwerk of wat ik om me heen zie.
De keuze is intuïtief. Ik word geraakt door een uitdrukking van een gezicht, een kleurstelling of een contrast.
Het formaat van de portretten is klein, ongeveer 10 bij 15 centimeter, in tekenblokjes van 25 tot 50 pagina’s.

Cieli

Ruimte en kleur zijn bepaald door het cliché-beeld van een landschap. Blauwe lucht boven, okerkleuren beneden.
De gebruikte woorden bevestigen dat beeld: ‘cieli’ (luchten, hemel) en ‘terra’ (aarde). Het woord ‘nome’ (naam) is een vreemde eend in de bijt.
De religieuze betekenis van de woorden, gekozen uit het ‘Onze Vader’, uit het evangelie van Mattheus, is niet meteen te herkennen. Het beeld kan zowel landschap als een gebed zijn en blijft meerduidig.

Volti (gezichten)

De beelden die model stonden voor de portretten op de schilderijen, zijn door anderen gemaakt. Twintig, zeshonderd of meer dan tweeduizend jaar geleden.
Soms is de afgebeelde bekend, zoals bij het grafbeeld van Fra Angelico, dat ik gebruikte voor het schilderij ‘Boot’. Meestal zijn ze niet bekend. Hoofden van beelden die gevonden zijn bij archeologische opgravingen, zijn een bijzondere categorie. Dat ze een tijd lang onzichtbaar geweest zijn, maakt ze spannend.
De levende figuur is al ontdaan van details en geïnterpreteerd door een kunstenaar. Daardoor kom ik dichter bij het archetype van een mens en bij de icoon die ik te voorschijn wil halen.

De omgeving van de icoon geef ik weer in eenvoudige, geabstraheerde vormen. Ik vermijd zuivere vormen als cirkels en rechthoeken, die een heldere ordening zouden suggereren.

Volti: bij het schilderij ‘Hymne’

Op de foto staat de archeoloog die de vondst deed. Trots toont hij het mooie meisjeskopje, nog geen 20 cm hoog, van een beeldje uit de eerste eeuw na Christus. Lange tijd was het niet te zien, verborgen onder puin en aarde.

De briefjes met nummers op de vindplaats zijn vol betekenis voor de archeologen. Ze verwijzen naar de reconstructie van een archeologische werkelijkheid die ik niet ken. Ik zie de briefjes, lees de nummers, maar de betekenis blijft duister voor mij. Ik gebruik het beeld en accepteer het mysterie.

Acht heiligen-serie

‘Acht heiligen die ik bewonder om wat ze schreven. Voor hun portret had ik geen houvast aan de werkelijkheid, er is weinig bekend over hun uiterlijk. Wel zijn ze zo vaak afgebeeld dat ze met hun attributen ogenblikkelijk herkenbaar zijn. Die erfenis zat me in de weg. Zonder afstand te willen doen van de cliché’s, zocht ik naar een eigen iconografie. Ik nam acteurs en actrices als voorbeeld. Voor elke heilige koos ik iemand die voor mijn gevoel de rol van de heilige goed zouden kunnen spelen. Ik hield een fictieve casting.
Ik koos voor een cyclus, zoal ik vaak doe. Zeven dagen, een week, voor zeven portretten. Ieder kreeg de dag die ik vond passen. Om de cyclus te doorbreken, maakte ik een achtste portret, als een achtste dag, in een andere techniek.’

Acht Heiligen: Catharina van Siena

Catharina was als kind al vastbesloten een geestelijk leven te leiden. Ze speelde dat ze in een kloostercel zat door zich op te sluiten in een kast. Ook later zonderde ze zich af, maar bemoeide zich tegelijkertijd volop met de wereld. Ze correspondeerde veel, ook met paus Gregorius XI, die ze maande uit Avignon naar Rome terug te keren.
Ze at zo min mogelijk, maar haar metaforen zijn ontleend aan voedsel.
Als voorbeeld wilde ik een actrice die er breekbaar uitziet en tegelijk innerlijke kracht uitstraalt. Ik koos de actrice Alba Rohrwacher.

cardinali

Deze belangrijke doden liggen op hun graf alsof ze liggen te slapen, vermoeid van het leven op een comfortabele rustbank. Pausen, kardinalen, hertogen en koningen. In de Santa Prassede in Rome ligt de Franse kardinaal Anchier de Troyes op een met cosmatenwerk versierde tombe. Arnolfo di Cambio, aan wie dit beeld is toegeschreven, gaf dit portret de waardige, verstilde uitdrukking.